Warning: realpath(): open_basedir restriction in effect. File(/home/platne/serwer303307/public_html) is not within the allowed path(s): (/home/platne/serwer303307/public_html/certyfikowanyterapeuta.pl/:/home/platne/serwer303307/tmp/:/home/virtuals/certyfikowanyterapeuta.pl/:/usr/local/php56-fpm/lib/php/:/tmp:/home/tmp:/var/lib/php5) in /home/platne/serwer303307/public_html/certyfikowanyterapeuta.pl/wp-content/plugins/wp-google-maps/legacy-core.php on line 398
{"version":"1.0","provider_name":"Certyfikowany Terapeuta - Krakowski O\u015brodek Diagnozy i Psychoterapii","provider_url":"http:\/\/certyfikowanyterapeuta.pl","author_name":"Leszek Satora","author_url":"http:\/\/certyfikowanyterapeuta.pl\/index.php\/author\/leszek\/","title":"Konopie & medycyna - postscriptum - Certyfikowany Terapeuta - Krakowski O\u015brodek Diagnozy i Psychoterapii","type":"rich","width":600,"height":338,"html":"

Konopie & medycyna – postscriptum<\/a><\/blockquote><\/iframe><script>\n\/*! This file is auto-generated *\/\n!function(d,l){\"use strict\";l.querySelector&&d.addEventListener&&\"undefined\"!=typeof URL&&(d.wp=d.wp||{},d.wp.receiveEmbedMessage||(d.wp.receiveEmbedMessage=function(e){var t=e.data;if((t||t.secret||t.message||t.value)&&!\/[^a-zA-Z0-9]\/.test(t.secret)){for(var s,r,n,a=l.querySelectorAll('iframe[data-secret=\"'+t.secret+'\"]'),o=l.querySelectorAll('blockquote[data-secret=\"'+t.secret+'\"]'),c=new RegExp(\"^https?:$\",\"i\"),i=0;i<o.length;i++)o[i].style.display=\"none\";for(i=0;i<a.length;i++)s=a[i],e.source===s.contentWindow&&(s.removeAttribute(\"style\"),\"height\"===t.message?(1e3<(r=parseInt(t.value,10))?r=1e3:~~r<200&&(r=200),s.height=r):\"link\"===t.message&&(r=new URL(s.getAttribute(\"src\")),n=new URL(t.value),c.test(n.protocol))&&n.host===r.host&&l.activeElement===s&&(d.top.location.href=t.value))}},d.addEventListener(\"message\",d.wp.receiveEmbedMessage,!1),l.addEventListener(\"DOMContentLoaded\",function(){for(var e,t,s=l.querySelectorAll(\"iframe.wp-embedded-content\"),r=0;r<s.length;r++)(t=(e=s[r]).getAttribute(\"data-secret\"))||(t=Math.random().toString(36).substring(2,12),e.src+=\"#?secret=\"+t,e.setAttribute(\"data-secret\",t)),e.contentWindow.postMessage({message:\"ready\",secret:t},\"*\")},!1)))}(window,document);\n\/\/# sourceURL=http:\/\/certyfikowanyterapeuta.pl\/wp-includes\/js\/wp-embed.min.js\n<\/script>\n","thumbnail_url":"https:\/\/certyfikowanyterapeuta.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/cann_square.png","thumbnail_width":425,"thumbnail_height":425,"description":"Konopie & medycyna – postscriptum od pocz\u0105tku naszej wiedzy o cz\u0142owieku, widzimy, \u017ce konsumowa\u0142 on ro\u015bliny\/substancje nie posiadaj\u0105ce warto\u015bci od\u017cywczej, w celu wywo\u0142ania uczucia zadowolenia, odpr\u0119\u017cenia i komfortu Louis Lewin (1931) Wszystko na to wskazuje, \u017ce narkotyki i ro\u015bliny psychoaktywne by\u0142y stosowane w wielu kulturach na obu p\u00f3\u0142kulach Ziemi tysi\u0105ce lat temu. Dowody materialne zachowa\u0142y si\u0119 w wykopaliskach archeologicznych, przekazach wskazuj\u0105cych na zastosowanie magiczno-religijne, jak r\u00f3wnie\u017c w formach sztuki: obrazach, rze\u017abach naskalnych, z\u0142otych amuletach, sztuce ceramicznej, kamiennych figurkach czy pomnikach. Leszek Satora Dr n. biol. \u2013 Konsultant Konopie i medycyna cz.1 Ju\u017c Paracelsus (1493\/94 \u2013 1541) w XVI wieku stwierdzi\u0142, \u017ce r\u00f3\u017cne st\u0119\u017cenie substancji wywiera r\u00f3\u017cny efekt na osob\u0119 j\u0105 spo\u017cywaj\u0105c\u0105 (to dawka czyni trucizn\u0119). Tak wi\u0119c ta sama substancja mo\u017ce by\u0107 u\u017cyta jako lekarstwo, narkotyk lub trucizna w zale\u017cno\u015bci od dawki w jakiej zostanie przyj\u0119ta. Wiele efekt\u00f3w halucynogennych zosta\u0142o odkrytych po zaaplikowaniu wi\u0119kszej dawki (przedawkowaniu) danego specyfiku \/ lekarstwa. Substancje halucynogenne wyst\u0119puj\u0105ce naturalnie w ro\u015blinach wykorzystywane by\u0142y praktycznie \u201eod zawsze\u201d w tradycyjnej medycynie ludowej. Wprawdzie ich halucynogenne w\u0142a\u015bciwo\u015bci zosta\u0142y dobrze poznane, jednak nadal ma\u0142o wiadomo na temat ich mechanizmu dzia\u0142ania \u2013 brak rzetelnych opracowa\u0144\/publikacji dotycz\u0105cych tego zagadnienia. S\u0105 jednak regiony \u015bwiata (np. Tongo w Australii), w kt\u00f3rych stwierdzono brak wykorzystania w naturalnej medycynie ro\u015blin posiadaj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bci halucynogenne. Specyfika u\u017cywania ro\u015blin halucynogennych w medycynie ludowej– czyli du\u017co przekaz\u00f3w s\u0142ownych, niewiele\/brak dowod\u00f3w naukowych na poparcie tezy Fereira i wsp\u00f3\u0142autorzy w 2010 roku zaproponowali niezwykle interesuj\u0105c\u0105 trzy stopniow\u0105 klasyfikacj\u0119 leczenia chor\u00f3b z wykorzystaniem ro\u015blin posiadaj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bci psychoaktywne w kulturach brazylijskich i afryka\u0144skich. Pierwszy stopie\u0144 polega na przyj\u0119ciu ro\u015blin zawieraj\u0105cych substancje oddzia\u0142ywuj\u0105cych na o\u015brodkowy uk\u0142ad nerwowy (ONU) przez szamana\/uzdrowiciela w celu \u201ezdiagnozowania\u201d dolegliwo\u015bci pacjenta. Powy\u017csze umo\u017cliwia lecz\u0105cemu nawi\u0105zanie kontaktu z si\u0142ami duchowymi odpowiedzialnymi za chorob\u0119. Kontakt z b\u00f3stwami osi\u0105gany poprzez wizje lub\/i sny, pozwala na zdobycie wiedzy na temat dolegliwo\u015bci oraz w\u0142a\u015bciwego leczenia pacjenta. W tym przypadku zak\u0142ada si\u0119, \u017ce przyczyn\u0105 choroby jest oddzia\u0142ywanie z\u0142ych duch\u00f3w, za\u015b substancja halucynogenna jest spo\u017cywana przez uzdrowiciela – osob\u0119 lecz\u0105c\u0105 a nie przez pacjenta. Drugi stopie\u0144, na przyk\u0142adzie kaktusa San Pedro, charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce uzdrowiciel i pacjent pij\u0105 wyci\u0105g z kaktusa. Nap\u00f3j z kaktusa, stosowany w odpowiednich dawkach powoduje halucynacje u lecz\u0105cego\/uzdrowiciela, za\u015b u pacjenta wymioty (inna dawka), prowadz\u0105c tym samym do ewentualnego usuni\u0119cia trucizny z organizmu, co mo\u017ce mie\u0107 dzia\u0142anie lecznicze. Podobnie stosowane s\u0105 \u201elecznicze papierosy\u201d tira-capeta, u\u017cywane w celach uzdrawiania w spo\u0142eczno\u015bciach Maroon w Brazylii. W powy\u017cszych przypadkach pacjent i uzdrowiciel wprowadzaj\u0105 do organizmu substancje oddzia\u0142ywuj\u0105ce na OUN. Badacze podkre\u015blaj\u0105 jednak, \u017ce zar\u00f3wno wymioty jak i palenie mog\u0105 mie\u0107 charakter bardziej symboliczny, ni\u017c faktycznie oddzia\u0142ywa\u0107 na stan fizjologiczny pacjenta. Kolejnym stopniem jest przyjmowanie (picie, palenie) substancji psychoaktywnej przez chorego, kt\u00f3ry w trakcie tego rytua\u0142u jest obserwowany przez osob\u0119 lecz\u0105c\u0105 (nie spo\u017cywaj\u0105c\u0105 substancji psychoaktywnych). Szaman, obserwuj\u0105c pacjenta, stara si\u0119 zdiagnozowa\u0107 jego dolegliwo\u015bci. Dodatkowo po\u0142\u0105czenie innych czynnik\u00f3w towarzysz\u0105cych takiemu rytua\u0142owi; pie\u015bni, ta\u0144ce i inne, powoduje synergizm, kt\u00f3ry mo\u017ce prowadzi\u0107 r\u00f3wnie\u017c do \u201ewyleczenia\u201d chorego. Niekt\u00f3rzy autorzy sugerowali, \u017ce uzdrowienie poprzez rytua\u0142y jest realizowane dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu ro\u015bliny o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach psychoaktywnych oraz pie\u015bni i modlitwy. Badacze kult\u00f3w afryka\u0144sko-brazylijskich podkre\u015blali, \u017ce za\u017cywaniu ro\u015blin posiadaj\u0105cych substancje oddzia\u0142ywuj\u0105ce na OUN musi towarzyszy\u0107 \u201eswoisty rytua\u0142\u201d u\u0142atwiaj\u0105cy proces leczenia. W zwi\u0105zku z tym nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 ca\u0142y zestaw element\u00f3w rytualnych, kt\u00f3re tworz\u0105 specyficzn\u0105 atmosfer\u0119 w\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w, prowadz\u0105c do stan\u00f3w emocjonalnych wytwarzaj\u0105cych stany transu (Camargo, 1998). Na szczeg\u00f3lne podkre\u015blenie zas\u0142uguje rola muzyki, odpowiednio dobranej stanowi\u0105cej uzupe\u0142nienie \u201erytua\u0142u\u201d leczenia pacjenta. W rytuale spo\u017cywania\/leczenia z zastosowaniem ayahuasca niezwykle istotne s\u0105 gwizdy wydawane przez szaman\u00f3w\/uzdrowicieli w czasie rytua\u0142u\/zabiegu leczniczego, za pomoc\u0105 kt\u00f3rych s\u0105 przyzywane si\u0142y natury i duchy opieku\u0144cze. Istnieje zatem silny zwi\u0105zek pomi\u0119dzy leczeniem, muzyk\u0105 i obrz\u0119dami religijnymi. Badania prowadzone w spo\u0142ecze\u0144stwach zachodnich wykaza\u0142y, \u017ce r\u00f3\u017cne rodzaje muzyki mog\u0105 powodowa\u0107 r\u00f3\u017cne stany i przez to wp\u0142ywa\u0107 na nastroje, co skutkowa\u0142o r\u00f3\u017cnymi efektami po spo\u017cyciu substancji psychoaktywnej \u2013 muzyka regulowa\u0142a dzia\u0142anie halucynogenne podanego preparatu. W naturalnej medycynie stosowanej przez kultury afryka\u0144sko-brazylijskie \u015bpiewanie w rytm b\u0119bn\u00f3w wydaje si\u0119 wspiera\u0107 wizje i minimalizowa\u0107 strach. Odpowiednio dobrane substancje halucynogenne (w odpowiedniej dawce) mog\u0105 mie\u0107 zdolno\u015b\u0107 wp\u0142ywania na rodzaje do\u015bwiadczanych wizji. A jak wygl\u0105da stosowanie i promocja substancji otrzymywanych z ro\u015blin halucynogennych w Europie i USA?\u00a0 Obecnie w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych trwa kampania promuj\u0105ca przetwory otrzymywane z konopi indyjskich. Jeste\u015bmy \u201ebombardowani\u201d informacjami o wspania\u0142ym panaceum na wiele chor\u00f3b. O \u201ecudownym leku\u201d niedocenianym i odrzucanym przez instytucje\/osoby wydaj\u0105ce zezwolenia na dopuszczenie do obrotu. Wprawdzie ulotki producent\u00f3w do\u0142\u0105czane do przetwor\u00f3w konopnych nie informuj\u0105 wprost o takich w\u0142a\u015bciwo\u015bciach jak: leczenie b\u00f3lu zwi\u0105zanego z nowotworami, poprawianie pami\u0119ci czy zatrzymywanie proces\u00f3w neurodegradacyjnych. Natomiast filmiki zamieszczane w Internecie wprost promuj\u0105 prozdrowotne w\u0142a\u015bciwo\u015bci produkt\u00f3w konopnych. Ta sytuacja zach\u0119ca, aby dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 historii zdobywania rynk\u00f3w przez inne substancje psychoaktywne. Przyk\u0142adem, kt\u00f3ry chyba najlepiej przybli\u017ca specyfik\u0119 tego typu akcji promocyjnych jest s\u0142ynne (cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce teraz troch\u0119 specjalnie zapomniane) Vin Mariani. Pod koniec XIX w. francuski chemik Angelo Mariani (1838-1914) wpad\u0142 na pomys\u0142 przygotowania specyfiku, kt\u00f3ry w pierwszej fazie mia\u0142 by\u0107 leczniczym tonikiem, nast\u0119pnie, w miar\u0119 wzrostu popularno\u015bci i zdobywania coraz wi\u0119kszego rynku, sta\u0142 si\u0119 popularnie stosowan\u0105 u\u017cywk\u0105. Historia Vin Mariani zacz\u0119\u0142a si\u0119 w latach 60. XIX, kiedy to jedna z aktorek Komedii Francuskiej zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do praktykanta farmaceutycznego, kt\u00f3rym by\u0142 w\u00f3wczas Angelo Mariani, z problemem n\u0119kaj\u0105cej j\u0105 depresji. Mariani, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w owym okresie nad \u201eleczniczymi winami\u201d zmiesza\u0142 wino z preparatem kokainy i poleci\u0142 t\u0105 mikstur\u0119 aktorce. \u201eLekarstwo\u201d sprawi\u0142o, \u017ce kobieta od razu poczu\u0142a si\u0119 lepiej i poleci\u0142a specyfik znajomym. W pierwszym okresie (oko\u0142o roku 1868) nap\u00f3j przygotowany przez Marianiego uzyskiwany z li\u015bci koki (Erythroxylum coca Lam) zalanych winem Bordeaux – posiada\u0142 w swym sk\u0142adzie oko\u0142o 150-300 mg kokainy przypadaj\u0105cej na jeden litr napoju. Szacunki wskazuj\u0105, \u017ce dwa kieliszki Vin Mariani zawiera\u0142y oko\u0142o 50mg kokainy. Nale\u017cy nadmieni\u0107, \u017ce w tamtym okresie kokaina otrzymywana z E. coca traktowana by\u0142a jako panaceum na stresy i niepokoje spo\u0142ecze\u0144stwa przemys\u0142owego. \u201ePreparat\/narkotyk ten podtrzymywa\u0142 cia\u0142o i m\u00f3zg \u00f3wczesnego, n\u0119kanego stresem cz\u0142owieka, przywraca\u0142 im utracone w\u0142a\u015bciwo\u015bci dzi\u0119ki swojemu o\u017cywczemu dzia\u0142aniu\u201d. Obecno\u015b\u0107 alkoholu w napoju drastycznie zwi\u0119ksza\u0142a efekty oddzia\u0142ywania specyfiku. W pierwszym okresie promocji podkre\u015blano przede wszystkim aspekty lecznicze Vin Mariani. Jednak, dzi\u0119ki umiej\u0119tnie prowadzonej kampanii reklamowej mikstura przekroczy\u0142a status \u201eleku\u201d i sta\u0142a si\u0119 przyjemnym napojem pobudzaj\u0105cym codziennego u\u017cytku. Mariani & Company w akcji promocyjnej silnie podkre\u015blali aspekty prozdrowotne napoju. W tym celu wykorzystywali tzw. \u201elisty medyczne\u201d, oraz opinie uzyskane ze \u015bwiata \u00f3wczesnych celebryt\u00f3w do kt\u00f3rych zaliczali si\u0119: bracia Lumier, Robert Louis Stevenson, Arthur Conan Doyle i Sigmund Freud. Mariani & Company pos\u0142ugiwali si\u0119 promocj\u0105 w postaci list\u00f3w konsumenckich (pisanych przez celebryt\u00f3w) zachwalaj\u0105cych stosowanie u\u017cywki. Po podboju rynk\u00f3w europejskich przyszed\u0142 czas na Ameryk\u0119, oko\u0142o 1886 zacz\u0119to produkowa\u0107 broszury promuj\u0105ce produkt Mariani & Company. W trakcie promocji stopniowo zaciera\u0142a si\u0119 granica pomi\u0119dzy lekiem a produktem spo\u017cywczym. Historia reklamy w XIX wiecznych Stanach Zjednoczonych dostarcza informacji dlaczego Mariani tak szybko zyska\u0142 na popularno\u015bci. Korporacje pod koniec XIX wieku w oczach spo\u0142ecze\u0144stwa pozostawa\u0142y bezosobowe i bezduszne. Mariani zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 spo\u0142eczny wizerunek korporacji, sta\u0142 si\u0119 mecenasem sztuki i kultury. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce w tamtych czasach li\u015bcie krzewu E. coca nie mog\u0142y by\u0107 d\u0142ugo transportowane, szybko traci\u0142y swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci podczas podr\u00f3\u017cy. Vin Mariani \u201erozwi\u0105zywa\u0142o\u201d ten problem. Nap\u00f3j m\u00f3g\u0142 by\u0107 transportowany na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci. W1903 w USA zalecano stosowanie jednego kieliszka Vin Mariani do ka\u017cdego posi\u0142ku, jednocze\u015bnie sugeruj\u0105c, aby dla dzieci stosowa\u0107 mniejsz\u0105 dawk\u0119. W latach 1891-1913 Mariani & Company w swoich broszurach zamieszczali liczne komentarze z rekomendacjami \u00f3wczesnych celebryt\u00f3w wraz z ich portretami. Podobnie jak to czynili producenci szampana i winiarze francuscy zdobywaj\u0105cy rynki ameryka\u0144skie. Vin Mariani sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c popularnym napojem spo\u017cywanym mi\u0119dzy posi\u0142kami, \u015brodkiem trawiennym oraz \u015brodkiem pobudzaj\u0105cym w dowolnym momencie. Trunek by\u0142 przeznaczony dla przepracowanych businessman\u00f3w, pa\u0144 podczas zakup\u00f3w, pracownik\u00f3w umys\u0142owych oraz ka\u017cdego os\u0142abionego cz\u0142owieka.Ju\u017c w po\u0142owie lat 80-tych XIX pojawi\u0142y si\u0119 doniesienia o \u201ezatruciach kokainowych\u201d powsta\u0142ych w wyniku zbyt gorliwego jej stosowania jako \u015brodka znieczulaj\u0105cego. Angelo Mariani zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119 ju\u017c od 1892 roku, kiedy pisa\u0142 o przewadze wina (Vin Mariani) nad czyst\u0105 kokain\u0105 w leczeniu dolegliwo\u015bci gard\u0142a. Jednak pomimo sygna\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych stosowania zar\u00f3wno czystej kokainy, jak r\u00f3wnie\u017c napoj\u00f3w j\u0105 zawieraj\u0105cych historia Vin Mariani to bezprecedensowy przyk\u0142ad czterdziestoletniego sukcesu marketingowego na skal\u0119 og\u00f3lno\u015bwiatow\u0105. Histora Vin Mariani si\u0119ga do 1910 roku, cho\u0107 i w czasach nam wsp\u00f3\u0142czesnych nap\u00f3j ten jest dost\u0119pny w niekt\u00f3rych krajach. Dopiero w 1990 odkryto, \u017ce kokaina z alkoholem tworzy w organizmie zwi\u0105zek okre\u015blany mianem etylenem-koka, kt\u00f3ry posiada w\u0142a\u015bciwo\u015bci stymuluj\u0105ce tak silne jak kokaina podana w czystej postaci. Podsumowuj\u0105c, marginalizuj\u0105c zesp\u00f3\u0142 objaw\u00f3w towarzysz\u0105cych u\u017cywaniu przetwor\u00f3w konopi podkre\u015blaj\u0105cy lawinowy wzrost uzale\u017cnie\u0144, mamy do czynienia z promocj\u0105 niezwykle niebezpiecznego trendu. Oczywi\u015bcie do problemu tego nale\u017cy podej\u015b\u0107 ca\u0142o\u015bciowo, wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 nale\u017cy sam\u0105 ro\u015blin\u0119, chrakteryzuj\u0105c\u0105 si\u0119 wieloma odmianami, zawieraj\u0105cymi r\u00f3\u017cne ilo\u015bci THC, oraz uwzgl\u0119dniaj\u0105ce, \u017ce konopie to mieszanina r\u00f3\u017cnych zwi\u0105zk\u00f3w (w tym 100 o dzia\u0142aniu na ONU). R\u00f3wnie\u017c warunki uprawy, gleba i inne czynniki mog\u0105ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na ilo\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych zwi\u0105zk\u00f3w zawartych w ko\u0144cowym produkcie otrzymywanym z konopi powoduje, \u017ce mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia z czym\u015b bardzo niestabilnym\u201d wywo\u0142uj\u0105cym r\u00f3\u017cny wp\u0142yw na organizm cz\u0142owieka\/potencjalnego u\u017cytkownika. Konkluzja:Odkrycie ro\u015blin o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach psychoaktywnych nale\u017cy przypisa\u0107 tysi\u0105cleciom eksperyment\u00f3w metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w z praktycznie wszystkimi ro\u015blinami w otaczaj\u0105cej nas przyrodzie. Kiedy ludzie do\u015bwiadczali nieziemskich i niewyt\u0142umaczalnie dziwnych fizycznych i psychicznych skutk\u00f3w dzia\u0142ania tych ro\u015blin, prymitywne spo\u0142ecze\u0144stwa szybko uzna\u0142y je za \u015bwi\u0119te elementy flory, a ich u\u017cycie sta\u0142o si\u0119 domen\u0105 szaman\u00f3w lub medyk\u00f3w, kt\u00f3rzy t\u0142umaczyli ich dzia\u0142anie jako dow\u00f3d, \u017ce gatunki te by\u0142y domem duch\u00f3w lub si\u0142 duchowych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z tych ro\u015blin sta\u0142a si\u0119 centralnymi elementami rytua\u0142\u00f3w magicznych i religijnych \u2013 kt\u00f3re przetrwa\u0142y w wielu regionach do chwili obecnej. Rola ro\u015blin, o czym \u015bwiadcz\u0105 wykopaliska archeologiczne i inne zapisy, niewiele si\u0119 zmieni\u0142a z up\u0142ywem czasu. Pozostaj\u0105 w istocie czym\u015b, co nazwano \u201ero\u015blinami bog\u00f3w\u201d. Obecnie nadal przypisujemy tym ro\u015blinom w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze daleko wykraczaj\u0105ce poza ich faktyczne dzia\u0142anie. Pomimo brak\u00f3w potwierdzonych dowod\u00f3w medycznych u\u017cywane s\u0105 w sytuacjach, gdy klasyczna medycyna jest na razie bezsilna. Cz\u0119sto dopatrujemy si\u0119 w nich przys\u0142owiowej \u201eostatniej deski ratunku\u201d, jednak nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce takie post\u0119powanie przypomina \u201ezabaw\u0119 zapa\u0142kami w sk\u0142adzie materia\u0142\u00f3w wybuchowych\u201d.\u00a0 Ko\u0144cowy efekt mo\u017ce by\u0107 wr\u0119cz piorunuj\u0105cy i zgo\u0142a daleki od oczekiwanego."}